Prestatietocht werd toertocht

Zaterdag vroeg in de ochtend duwden wij onze roeiboot van de steiger voor de start van een prestatietocht. Meestal roeien we tussen Leiden en Leidschendam op en neer ter voorbereiding op de lange afstandswedstrijden. Voor deze tocht hadden we ons laten inspireren door de route van een toertocht richting Noordwijk die later op de dag voor toerploegen werd georganiseerd. Het was ons opgevallen dat toerroeiers standaard peddel, pikhaak en grondanker meenemen voor hun tocht. Wij beperkten onze bagage tot de noodzakelijke proviand: water, koeken en een powershot. Nadat we de GoPro hadden gemonteerd en de live tracking hadden geactiveerd waren we gereed voor vertrek.

Het eerste stuk langs Leiden ging voor de wind. We roeiden over De Zijl en passeerden de grote rode boei die het begin van het open water van Het Joppe markeert. Nu bleek dat we de afslag naar de Groote Sloot hadden gemist. We besloten Het Joppe over te steken en via Warmonderleede naar de afslag richting Noordwijk te varen. Deze loopt via de Haarlemmertrekvaart, die een veel te smalle sloot vol waterplanten bleek te zijn. Regelmatig bleven we met onze bladen haken in de planten. De betonnen tunnelbak onder de A44 moesten we met ingetrokken riemen door zien te komen. Verderop raakte mijn riem verstrikt in een dobber van een scheldende visser. Bij de onderdoorgang van de kruising van de N444 en de N450 werden we geconfronteerd met een versmalling van damwanden. Door de bladen te haken in de profielen wisten wij ons een uitweg uit de tunnel te wrikken.

Vanaf Noordwijk namen we de Maandagse Watering richting Katwijk. Na een pauzestop roeiden we door naar de Katwijkse binnensluis. Daar dronken we onze powershot om vervolgens de elf kilometer terugtocht tegen de wind in aan te vangen. Laverend tussen de sloepjes en zeeverkenners roeiden we terug naar de vereniging. Bij aankomst stond de teller op 37,5 kilometer, geroeid in 3h16 en een half uur pauze. Wij hebben genoten van het roeien in het Hollandse polderlandschap, maar ook geleerd dat het roeien van een toertocht andere vaardigheden vereist dan het trainen in een wedstrijdboot.

Goed opdrachtgeverschap

Een succesvol ICT-project vergt een goed samenspel tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. De opdrachtgever moet de juiste condities scheppen om de opdrachtnemer optimaal te laten presteren. De opdrachtnemer moet kwaliteit op de eerste plaats zetten. Zowel opdrachtnemer als opdrachtgever moeten bereid zijn zich kwetsbaar op te stellen en streven naar een win-win relatie. Wederzijds vertrouwen is een belangrijke succesfactor.

Twaalf jaar geleden was ik betrokken bij één van de ambitieuze overheidsprojecten: het ontwikkelen van de ICT-infrastructuur voor een shared service van personeelsdiensten voor de rijksoverheid. Wij hadden de opdracht om de personeelsadministraties van alle ministeries op één platform te bundelen en daar zelfbedieningsfuncties aan toe te voegen. Maar het lukte in een jaar tijd niet om alle ministeries op één lijn te krijgen. Door gebrek aan wederzijds vertrouwen werd anderhalf jaar na de projectstart gezamenlijk overeengekomen het contract te ontbinden. Alle partijen zijn tekortgeschoten, maar na de scheiding toont de opdrachtgever nog weinig zelfreflectie. In een interview in Binnenlands Bestuur geeft hij de opdrachtnemer de schuld van de mislukte relatie:

“Helaas, het kunstje was voor hen moeilijker dan gedacht. Wij rekenden op hun massieve bijstand, maar die kwam niet terwijl de ontwikkelingskosten opliepen. We merkten dat wij het werk van die marktpartijen zaten te doen. De opdracht was om eerst de personeelsprocessen te standaardiseren zodat ze geautomatiseerd konden worden. We hadden gehoopt dat de marktpartijen wisten welke standaards gangbaar waren en hoe de organisatie daaraan kon worden aangepast. Maar we kwamen er achter dat we daar zelf meer verstand van hadden.”

De Algemene Rekenkamer constateerde tekortkomingen in het opdrachtgeverschap van de overheid. Die tekortkomingen werden snel gerepareerd. Er kwam een gefaseerde aanpak met een actieve rol van de ministeries en marktpartijen. De overheid maakte werk van de standaardisatie en ICT-bedrijven zorgden aansluitend voor implementatie van de systemen. Na een doorstart werd het project alsnog een succes, dankzij professioneel opdrachtgeverschap en goede samenwerking.

Vorige maand presenteerde de Studiegroep ‘Informatiesamenleving en Overheid’ een advies over het verbeteren van het functioneren van de digitale overheid. De studiegroep laat zich in het rapport kritisch uit over de afhankelijkheid van grote ICT-aanbieders. Die zou een belangrijke belemmering vormen voor verdere digitale transformatie. De voorzitter van de studiegroep hierover in iBestuur: “Dit rapport is geen pleidooi tegen uitbesteden. Maar wij zeggen wel dat we alleen dingen zouden moeten uitbesteden die we in principe ook zelf kunnen doen. Dat impliceert dat onze expertise tenminste gelijkwaardig moet zijn aan die van de markt.” Het is een opmerkelijke uitspraak die veel vragen oproept. Duidelijk is evenwel dat de overheid in deze meer afstand neemt van de markt en meer ontwikkelingen voor een digitale infrastructuur met eigen mensen wil gaan doen.

De voorgenomen wijze van doorontwikkeling van de digitale infrastructuur staat in schril contrast met de benadering die de overheid hanteert voor de inrichting van de fysieke infrastructuur. Daar wordt juist geïnvesteerd in verbetering van de relatie met de markt. Vertegenwoordigers van overheden, brancheorganisaties en bedrijven stelden gezamenlijk een Marktvisie op, gericht op samenwerking en wederzijds vertrouwen. De hiërarchische opdrachtgever-opdrachtnemer verhouding maakt plaats voor samenwerking in de keten op basis van gelijkwaardigheid en complementariteit, met ieder een eigen rol en verantwoordelijkheid. Het initiatief van Rijkswaterstaat getuigt van goed opdrachtgeverschap en verdient navolging in andere sectoren.

Digitale Overheid Waarmaken

De overheid moet een fundamentele andere omgang met digitalisering ontwikkelen. De Digitale Generieke Infrastructuur is een vitale infrastructuur van ons land, waarvan de financiering structureel moet worden geborgd. De aansturing van een doorlopende digitalisering moet op topniveau worden verankerd binnen de (rijks)overheid en politieke aansturing. Overheidsorganisaties moeten zelf de regie voeren bij digitalisering van hun primaire processen en daarvoor gezamenlijk hun kennisniveau verhogen. Dat stellen de topambtenaren van de Studiegroep Informatiesamenleving en Overheid in het rapport ‘Maak Waar!’.

Burgers en bedrijven zijn inmiddels vertrouwd met digitale dienstverlening van de overheid. Meer dan 600 organisaties bieden digitale diensten aan via DigiD. Het inlogmiddel heeft meer dan 13 miljoen gebruikers die, volgens beheerder Logius, in 2016 250 miljoen keer inlogden. Dat bereik is met name hoog door dienstverlening van uitvoeringsorganisaties, zoals de Belastingdienst. De vooringevulde belastingaangifte  verhoogt de kwaliteit van de aangifte en bespaart belastingbetalers veel tijd. De dienst wordt elk jaar beter en completer. Dit jaar kostte het mij amper een kwartier om de aangifte van mijzelf en van mijn vrouw te controleren en op te sturen.

Minder bekend is het digitaal loket van het Centraal Justitieel Incassobureau. Deze organisatie staat bekend vanwege de efficiënte afhandeling van verkeersboetes via acceptgiro’s. Door de overgang naar een Europees betaalsysteem komt de acceptgiro binnenkort te vervallen. De overschakeling naar online incasso via iDeal was de trigger voor de lancering van een digitaal loket voor onze boetes voor de lichte verkeersovertredingen. Het loket geeft een overzicht van onze openstaande en afgehandelde boetes. Je kunt de foto’s opvragen, online betalen en digitaal in beroep gaan. De website is in begrijpelijke taal opgesteld en werkt prima op een tablet of mobiel.

Tot op heden heeft de overheid met name de eigen processen en diensten geautomatiseerd. Een volgende grote stap kan worden gezet door overheidsklanten en beleidsdoelen centraal te stellen bij digitalisering. In de ‘dienstverlening’ van het CJIB zijn de verkeersboetes geen doel op zich, maar bedoeld als sanctie om de overtreder te prikkelen om niet meer in herhaling te vallen. Naleving van toegestane snelheid en verkeersregels draagt bij aan betere veiligheid, milieu en doorstroming. Die doelen kunnen ook worden bereikt door op locatie de maximum toelaatbare snelheid aan de auto door te geven. Automobilisten hoeven dan niet langer te speuren in het analoge oerwoud van bordjes met steeds wisselende snelheden en tijdsaanduidingen langs de snelweg. Als de toegelaten snelheid wordt gekoppeld aan een snelheidsbegrenzer worden boetes, uitvoeringsorganisatie en digitaal loket in één klap overbodig. Het incasseren van geld kunnen we dan voortaan volledig aan de Belastingdienst overlaten.

Door digitalisering en samenwerking tussen overheid, private partijen en mensen in de samenleving kunnen we zaken anders organiseren en nieuwe waardediensten in het leven roepen. Daardoor kan economische groei worden versneld en onze samenleving gezonder, slimmer, socialer, veiliger en duurzamer worden gemaakt. De mogelijkheden zijn legio, bijvoorbeeld voor bevordering van gezondheidszorg, mobiliteit en participatie. De overheid kan het goede voorbeeld geven door te streven naar volledige transparantie, vrijgeven van betrouwbare open data, organiseren van internetconsultaties bij beleidsvorming en stemmen via internet te faciliteren. Een digitale overheid moet ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen. De informatiesamenleving laat zich niet top down aansturen. Nieuwe leiders binnen politiek en overheid moeten een digitale overheid door innovatie en samenwerking waarmaken.

Roeiers worden gezond oud

Roeien is een ware levenskunst. De sport combineert belangrijke eigenschappen die aansluiten bij een ​​modern en gezond leven. Het gaat hierbij om: kracht, ontspanning, balans, coördinatie, uithoudingsvermogen, teamgeest, competitievreugde en concentratie. De combinatie van het sociale aspect van een teamprestatie, hoge eisen aan coördinatie, fysieke inspanning en het materiaal van de boot met riemen maken de roeisport uniek.

Met roeien train je vooral je hart-long-conditie. Daardoor krijg je een groot uithoudingsvermogen. Je traint meerdere spiergroepen: benen, rug en armen. De beenspieren train je het meest. Roeien is een gezonde en intensieve sport die vanaf de jeugd en daarna tijdens de studie kan worden beoefend. Tot op gevorderde leeftijd kun je de roeisport nog prima blijven beoefenen. De gemiddelde leeftijd van alle leden van Roeivereniging Rijnland in Leidschendam bedraagt 59 jaar. De gemiddelde leeftijd waarop mensen lid worden ligt rond de vijftig. Veel nieuwkomers hebben tijdens hun studietijd geroeid en waren daarna druk met hun gezinsleven. Het sociale en gezonde karakter van de roeisport zijn de belangrijkste beweegredenen om op latere leeftijd weer lid te worden van een roeivereniging.

Wie lang gezond en fit wil blijven kan het best een leven lang blijven sporten. Het lichaam ontwikkelt zich naar gelang de bewegingsactiviteit. De natuur stelt zich er op in om energie efficiënt te gebruiken. Ongebruikte spierbundels worden door het lijf opgeruimd. Het is ‘use it or lose it’. Wie weinig beweegt krijgt vanzelf kleinere spieren en slappere botten. Voldoende lichaamstraining is van belang voor een goede energiebalans en om te zorgen dat het lichaam goed blijft functioneren en zichzelf niet gaat opruimen.

In diverse wetenschappelijke studies is het verband tussen gezondheid, voldoende beweging en sportieve activiteit aangetoond. In Engeland werd onderzoek gedaan onder buschauffeurs en conducteurs. Onder de werknemers van het Londense openbaar vervoer werd onderzocht of ze in de twee voorafgaande jaren hart- en vaatproblemen hadden gehad. Het bleek dat de chauffeurs beduidend vaker geconfronteerd werden met hart- en vaatziekten dan de conducteurs. De conducteurs liepen de hele dag door de dubbeldekker, trap op trap af. De chauffeurs zaten hun hele dienst achter het stuur. Een Engels onderzoek onder deelnemers aan de Boat Race, de prestigieuze jaarlijkse roeiwedstrijd tussen de universiteiten van Oxford en Cambridge, liet vergelijkbare effecten zien voor de roeiers ten opzichte van de gemiddelde bevolking.

De roeisport biedt een georganiseerd wedstrijdprogramma voor zowel jeugd als ouderen. Gerichte en blijvende uitoefening van de roeisport kunnen negatieve gevolgen van veroudering afremmen. De roeisport heeft niet alleen fysieke voordelen. Het verbetert ook de kwaliteit van het leven. Roeiers genieten van sociale contacten, fysieke uitdagingen en gezamenlijke teamervaringen in recreatief- of wedstrijdverband. Dit heeft een positieve invloed op zelfvertrouwen en eigenwaarde. Daarnaast biedt de roeisport tal van positieve ervaringen, zoals genot van de natuur, ervaring van de ‘perfecte’ roeihaal, balans van de boot en cadans in de ploeg.

Transparency by Design

Zeven jaar geleden presenteerde president Obama zijn visie voor een open overheid. Met die openheid wordt beoogd het publieke vertrouwen te vergroten en innovatie te stimuleren. Innovatie gedijt namelijk het best in een open omgeving waarin gezamenlijk aan de basis wordt gewerkt aan het uitwerken van nieuwe ideeën. Dit wordt gestimuleerd op basis van transparantie, participatie en samenwerking.

De overheid moet transparant zijn. Transparantie bevordert de controleerbaarheid en verschaft informatie aan burgers over wat hun regering doet. Het draait hierbij om het vrijgeven en benutten van overheidsdata. De VS maakt informatie snel openbaar in een vorm die publiekelijk gemakkelijk gevonden en gebruikt kan worden. Overheidsinstanties zetten moderne (internet)technologie in om gegevens over hun activiteiten en besluitvorming direct online beschikbaar te stellen.

De overheid moet participatief zijn. Publieke betrokkenheid vergroot de effectiviteit van de overheid en verbetert de kwaliteit van haar beslissingen. Kennis is wijd verspreid in de samenleving. Ambtenaren moeten daarvan kunnen profiteren en toegang krijgen tot deze kennis. Overheidsinstellingen bieden mogelijkheden aan burgers om deel te nemen aan beleidsvorming. De kennis die is vergaard vanuit de samenleving moeten  overheidsinstellingen benutten om de regering te ondersteunen en te versterken.

De overheid moet samenwerkingsgericht zijn. Samenwerking bevordert de betrokkenheid van de burgers bij de overheid. Overheidsinstellingen zetten innovatieve instrumenten, methoden en systemen in om de samenwerking op alle niveaus van de overheid en de regering met de non-profit organisaties, bedrijven en mensen in de particuliere sector te bevorderen.

De Digital Accountability and Transparency Act (DATA) uit 2014 in de Verenigde Staten werd met grote meerderheid goedgekeurd in de Senaat. Zowel Republikeinen als Democraten zien grote voordelen in het openbaar bestuur en het bedrijfsleven. Bedrijven worden gestimuleerd nieuwe diensten te ontwikkelen met overheidsdata als grondstof. Via een open portaal kan eenieder overheidsbestedingen opvragen en controleren. Nederland blijft ver achter bij de ontwikkelingen in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk op het gebied van transparantie en open data.

Vorig jaar stemde de Tweede Kamer in met een initiatief Wet open overheid (Woo) van de Kamerleden Voortman (GroenLinks) en Van Weyenberg (D66) als de opvolger van de Wet openbaarheid bestuur (Wob). De nieuwe wet moet de overheid dwingen opener te zijn. Openbaarheid van overheidsinformatie moet weer een recht worden. Het moet ook afgelopen zijn met het overmatig zwartlakken van zinnen in documenten. De Wet regelt een nieuw informatieregister met alle documenten die openbaar gemaakt kunnen worden.

Adviseurs van ABDTOPConsult voerden een quick scan uit naar de Woo en constateerden dat het voorliggende wetsvoorstel onuitvoerbaar is en tot hoge kosten leidt. De extra kosten worden geraamd op vele honderden miljoenen (mogelijk meer dan een miljard euro per jaar) als gevolg van duizenden extra ambtenaren die moeten worden ingezet om de wet te kunnen uitvoeren. De adviseurs waarschuwen ook voor de implementatierisico’s. De Woo vereist een ingrijpende cultuurverandering en heeft grote consequenties voor primaire werkprocessen en ICT. ‘Anders gezegd: de risico’s op een mislukking van de Woo zoals die nu voorligt, zijn te groot.’ concluderen de adviseurs.

Transparantie zit niet in de genen van de Nederlandse overheid. Daarbovenop vormen de gebrekkige informatiehuishouding en archivering bij de overheid een belemmering voor volledige openbaarmaking. De weg naar meer transparantie en openheid zal dus stapsgewijs moeten plaatsvinden. Een open overheid vereist een cultuur- en systeemverandering. Dit kan gerealiseerd worden door transparantie tijdens de ontwerpfase van vernieuwde processen en systemen in te bouwen.