Jean Henry Guillaume Boissevain: jurist en publicist

Familie Jean Henri Guillaume Boissevain, zilveren bruiloft in 1868 Wicher, Jean Henri Guillaume, Jelle, Anna Sara Wichers, Willem, Hugo, François, Eduard, Margot en Henri

Jean Henry Guillaume Boissevain (Amsterdam 30-5-1817 – Arnhem 29-4-1870) is zoon van Henry Jean Boissevain en Aleida Margaretha Reiners. Hij huwde 6-7-1843 met Anna Sara Wichers. Uit dit huwelijk werden, behalve 2 zoons die jong overleden, 7 zoons en 2 dochters geboren.

Boissevain kwam uit een hugenotenfamilie, die zich had toegelegd op de handel en aan het einde van de achttiende eeuw tot welstand was gekomen. Zijn oom Daniel Boissevain en zijn neef GideonJeremie Boissevain waren vooraanstaande kooplieden en reders, en de laatste was al vóór 1848 lid van de Amsterdamse raad. Net als de Van Eeghens en de De Clercqs – aan wie zij waren geparenteerd – behoorden de Boissevains tot de zogeheten ‘tweede coterie’ na de oude Amsterdamse regentenfamilies. Boissevain was het vierde kind uit een gezin van zes kinderen, maar verloor al op vijfjarige leeftijd zijn vader. Vanaf 1836 studeerde hij rechten te Leiden, waar hij op 20 juni 1840 bij prof. H.W. Tydeman promoveerde op een dissertatie over geldlening en rente, De foenore et usuris, secundum Codicis nostri praecepta . Het was echter Thorbecke die op zijn academische vorming en politiek leven de grootste invloed heeft uitgeoefend. Evenals zijn studiegenoot W.H. Dullert, de latere liberale Kamervoorzitter, vestigde hij zich als advocaat te Arnhem.

Bekendheid als ultraliberaal publicist kreeg Boissevain tijdens de beroering rond de leningwet van minister van Financiën F.A. van Hall in februari 1844. Zijn in dat jaar gepubliceerde brochure Wat blijft ons Nederlanders bij de maatregelen der regering te doen over? riep in felle bewoordingen op tot nationale regeneratie en verjonging. De financiële crisis zag Boissevain als symptoom van Nederlands malaise, die primair te wijten was aan de versleten en ondoelmatige staatsinrichting en aan de parasiterende notabelenelite. Alleen een radicale grondwetsherziening en drastische bezuiniging – zo wilde Boissevain onder andere de elf provincies vervangen door vijf departementen en de voornaamste accijnzen en het staande leger afschaffen – zouden het voortbestaan van Nederland als zelfstandige natie kunnen verzekeren. Boissevain was daarmee op dat moment een stuk radicaler dan zijn leermeester Thorbecke.

Kort daarna werd Boissevain medewerker aan De Staatkundige Tooverlantaarn of Utopisch-Politische Snelwagen , een soort maandelijks nevenorgaan (juli 1845 – juni 1846) van de oppositionele Kamper Courant , uitgegeven door K. van Hulst, die al sinds 1840 ijverde voor grondwetsherziening en zich daarbij vooral tot het grote publiek richtte. Het scherpe artikel ‘Kritiek der Troonrede’ van 20 oktober 1845 leidde tot vervolging van Van Hulst, die wegens aantasting van de persoon en het gezag des Konings tot twee jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, hoewel zijn verdediger Boissevain tijdens het proces verklaarde zelf het aanstootgevende artikel te hebben geschreven. Van Hulst werd daardoor in de ogen van het publiek een martelaar voor de persvrijheid, te meer daar zijn collega C.A. Thieme, de uitgever van de Arnhemsche Courant , in een soortgelijke zaak door de Hoge Raad enkele dagen eerder was vrijgesproken. Deze drukpersvervolgingen waren van belang, omdat de ministeriële verantwoordelijkheid voor de troonrede in het geding was. Zij gaven aanleiding tot een principiële discussie, waaraan ook Boissevain in 1847 een staatsrechtelijke verhandeling wijdde, Proeve van onderzoek naar den aard der koninklijke onschendbaarheid , na reeds een jaar eerder zijn Pleitredes – waarvoor hij Thorbecke had geconsulteerd – afzonderlijk te hebben uitgegeven.

Vermoedelijk is Boissevain in 1846 of 1847 medewerker geworden van de Arnhemsche Courant , die sinds 1842 onder leiding stond van Thorbeckes vertrouweling N. Olivier. Toen in de zomer van 1848 het Limburgse separatisme oplaaide en de Duitse Bond aanspraak maakte op het hertogdom, trok Boissevain de aandacht met zijn geschrift De Limburgsche kwestie , waarin hij een krachtig pleidooi hield voor afstand van Limburg, zowel om politieke en strategische als om financieel-economische redenen: een dreigende inkomstenbelasting kon op die manier immers worden vermeden en de Nederlandse handel zou profiteren van een betere verstandhouding met Duitsland.

Na 1848 spande Boissevain zich vooral in voor het nieuwe constitutionele bestel door in tien afleveringen Staatsregt van Nederland , verschenen tussen 1850 en 1864, de grondwet en de voornaamste organieke wetten, zoals de kieswet en de gemeentewet, voor het publiek uit te leggen en toegankelijk te maken. Daarnaast was hij de drijvende kracht achter de in augustus 1850 opgerichte Vrijzinnige Kiezers-Vereeniging, die in Arnhem het politieke leven beheerste, al werden de liberalen bij de kamerverkiezingen tot 1866 steevast overstemd door de behoudende en protestantse kiezers van de Veluwe. Voor de buitendistricten was een man als Boissevain, die onder zijn vrienden ‘de Booze’ of ‘Satan’ werd genoemd, volstrekt onaanvaardbaar, zoals bleek bij de tussentijdse verkiezing van 1849, toen hij kansloos werd verslagen door E.W. van Dam van Isselt.

Sinds 1854 was Boissevain hoofdredacteur van de Arnhemsche Courant . Deze was na de val van het ministerie-Thorbecke ten gevolge van de Aprilbeweging in 1853 met financiële steun van de belangrijkste liberale voormannen gereorganiseerd. Daarbij had D.A. Thieme de zakelijke leiding in handen gekregen en waren de kamerleden Dullert en J.P.P. van Zuylen van Nijevelt als toezichthouders aangewezen. Ook schreef Boissevain de hoofdartikelen in De IJsselbode , een in Deventer, Zwolle, Zutphen en Apeldoorn verschijnende periodiek, die door zijn lage prijs een breed publiek bereikte. Na het ter ziele gaan van het thorbeckiaanse blad De Grondwet in 1855 fungeerde de Arnhemsche Courant als hoofdorgaan van de ‘constitutionele partij’. Omstreeks 1860 is de hoofdredactie overgegaan op W.C.D. Olivier, vermoedelijk omdat Boissevain tijdens de formatie van het gematigd-liberale ‘fusie’-kabinet-Rochussen-Van Bosse in maart 1858 niet adequaat had gereageerd. Daarmee was Boissevains landelijke rol uitgespeeld. Wel bleef hij een sleutelfiguur in de Arnhemse politiek: in 1860 werd hij in de Provinciale Staten van Gelderland gekozen en in 1867 in de gemeenteraad. Sinds juni 1852 was hij bovendien secretaris van de Arnhemse Kamer van Koophandel en Fabrieken. Deze functies oefende hij uit tot zijn dood in 1870.

Boissevain was een onverschrokken voorvechter van de liberale zaak vóór en na 1848, die veel heeft bijgedragen tot de verbreiding van liberale denkbeelden onder een breed publiek en met grote energie de praktische organisatie van het liberalisme op plaatselijk niveau ter hand nam. Hij was daarmee een van de belangrijkste figuren op het tweede plan, die van zo grote betekenis zijn geweest voor het wortel schieten van het liberale bestel van 1848

P: Behalve de in de tekst genoemde publikaties: Het regerings-ontwerp van gewijzigde Grondwet, vergeleken met het ontwerp der commissie en de bestaande Grondwet… (1 aflevering verschenen; Tiel, 1848); Wat is plaatselijke belasting? (Tiel, 1852); De wet op de onteigening ten algemeenen nutte van den 28 Augustus 1851, in hare beginselen en strekking toegelicht (Arnhem, 1853); De gids voor de provinciale en plaatselijke besturen. Tijdschrift voor het staatsregt in Nederland (2 jaargangen verschenen; Tiel, 1853).

L: W.P. Sautijn Kluit, ‘De Staatkundige Tooverlantaarn of Utopisch-Politische Snelwagen’, in De Nederlandsche Spectator 28 (1883) 238-240, 247-249, 252-253, 264-265, 270-271 en 279-281; idem, Arnhemsche Couranten[Bijdragen tot de geschiedenis van den Nederlandschen boekhandel V, 1] (Amsterdam, 1892); Ch. Boissevain, Onze voortrekkers. De geschiedenis van eenige leden der familie Boissevain (Amsterdam, 1906) 437-439; M.A. Kok en Carina Scheffers-van Lingen, ‘De belangrijkste personen achter de Arnhemsche Courant in de jaren 1837-1850…’, in G.A.M. Beekelaar [e.a.], in Maar wat is het toch voor eene courant? De Arnhemsche? Opstellen over de Arnhemsche Courant 1830-1850 (Arnhem, 1981) 298-303.

Auteur: J.H. von Santen

Overgenomen van: Resources Huygens ING

Oorspronkelijke versie opgenomen in: Biografisch Woordenboek van Nederland 4 (Den Haag 1994)
Laatst gewijzigd op 12-11-2013

Aanbestedingspraktijk is gereguleerd wantrouwen

‘Welke ondernemer wil nog werken voor een overheidsdienst? Veel ondernemers al jaren niet meer, omdat gemeenten en andere overheidsinstellingen onmogelijke eisen stellen en veel bureaucratie veroorzaken. En er wordt al jaren over gepraat over hoe wij die praktijk van overheidsaanbestedingen kunnen verbeteren.’ Dit was de inleiding van een interview dat ik acht jaar geleden had voor VNO-NCW over het voorstel voor een nieuwe aanbestedingswet.

De lobby van de ondernemingsorganisatie heeft indertijd bijgedragen aan een verbetering van het aanbestedingsbeleid voor het MKB en grote ICT-bedrijven. In de aanbestedingswet die op 1 april 2013 inging werd bepaald dat overheidsdiensten die een opdracht aanbesteden geen onredelijke eisen en voorwaarden mogen stellen. Enkele jaren later ging de aanbestedingswet opnieuw op de schop. De aanbestedingsrichtlijnen van de Europese Commissie moesten een bijdrage leveren voor minder administratieve lasten, betere toegang voor het MKB tot overheidsopdrachten en ondersteuning voor innovatie en duurzaamheid. De nieuwe wet, die 1 juli 2016 in werking trad, regelt onder meer een volledig digitale afhandeling van de aanbestedingsprocedure, meer flexibiliteit in de aanbestedingsprocedure en meer duurzaamheid en innovatie in overheidsopdrachten.

De digitale afhandeling van aanbestedingen is een grote verbetering ten opzichte van de tijd waarin bedrijven nog dozen met documenten naar de overheid moesten verschepen bij inschrijving op een aanbesteding. Het levert een belangrijke aan verlaging van administratieve lasten voor bedrijven. In de huidige aanbestedingspraktijk heb ik nog weinig gemerkt van toepassing van meer flexibiliteit. Ik constateer dat er juist steeds meer regels, richtlijnen en voorschriften bij zijn gekomen. Niet de resultaat van een aanbesteding (bijvoorbeeld aanschaf van het beste product of uitvoering van een geslaagd project) staat centraal, maar het proces van de aanbestedingsprocedure zelf. Zo verloor Capgemini onlangs een rechtszaak vanwege een te klein lettertype. Het bedrijf had door het verkleinen van een tabel een voorschrift overtreden en werd uitgesloten van de aanbesteding. Het bedrijf kreeg geen kans de fout recht te zetten en stapte naar de rechter. Die gaf de overheid gelijk. De vormvereisten zijn er niet voor niets, zo oordeelde de rechter.

ICT-leveranciers die zaken doen met zowel private bedrijven als overheidsorganisaties ervaren een wereld van verschil in de aanbestedingspraktijk tussen beide markten. Een verschil dat steeds groter lijkt te worden. Bedrijven oriënteren zich actief op het aanbod in de markt. Zij voeren gesprekken met leveranciers, wonen demonstraties bij, bezoeken beurzen en raadplegen analisten. Inkopers van de overheid mijden ieder contact en blijven op veilige afstand van aanbieders in de markt. Via marktconsultaties doen zij alle communicatie schriftelijk af. Leveranciers worden in een consultatie uitgenodigd een lijst van overwegend gesloten vragen te beantwoorden. Die hebben geen flauw benul wat overheidsinkopers met hun aanbevelingen doen en krijgen dat achteraf ook zelden te horen. Algemeen wordt aangenomen dat het slechts een formele stap is in het inkoopproces, waarbij inkopers een vinkje achter consultatie kunnen zetten.

Tijdens de selectiefase van een aanbesteding hebben bedrijven intensief contact met IT-leveranciers. Die moeten in praktijkproeven hun toegevoegde waarde aantonen. De overheid daarentegen verbiedt ieder persoonlijk contact met leveranciers tijdens de aanbesteding op straffe van uitsluiting. Gegadigden mogen slechts via een digitaal kanaal vragen stellen en moeten daarna genoegen nemen met antwoorden in  een nota van inlichtingen. Bij inschrijving op de aanbesteding moeten leveranciers onverkort alle voorwaarden accepteren die eenzijdig door de overheid worden opgelegd. De contractering met private bedrijven daarentegen wordt bezegeld met een handdruk na intensieve onderhandelingen vanuit wederzijds belang. Tijdens de selectiefase heeft het bedrijf de leverancier goed leren kennen en een vertrouwensband op kunnen bouwen. Dit staat haaks op de aanbestedingspraktijk van de overheid, die is gebaseerd op regels, voorschriften en wederzijds wantrouwen.

De vriendschappen van Mia Boissevain

De jongste van de gezusters Boissevain waar ik een groepsbiografie over schrijf, is Mia Boissevain(1878-1959). Als dochter van de steenrijke Jan Boissevain en Petronella Brugmans was zij onderdeel van het Amsterdamse patriciaat. Mia ontwikkelde zich tot een vrijgevochten vrouw. Na het behalen van haar proefschrift in de Biologie, sloot zij zich aan bij de vrouwenbeweging. In haar keuzes werd zij gedreven door een gevoel voor moderne rechtvaardigheid en het traditionele liefdadigheid vanuit standsbesef. Geconfronteerd met de Eerste Wereldoorlog, zette Mia zich in voor de Amsterdammers en de Belgen. In deze blog kun je een voorproefje lezen van haar verhaal.

Door: Esmeralda Tijhoff

Mia Boissevain voelde zich aangetrokken tot de wetenschappen en kon als een van de eersten vrouwen Plant- en Dierkunde studeren in Amsterdam. Daar heeft zij colleges gevolgd bij Hugo de Vries en werkte ze samen met Max Weber en Anna Weber-van Bosse en Carel Ph. Sluiter. De Webers hadden de gewoonte studenten uit te nodigen op hun buitenhuis, Huize Eerbeek, waar zij beiden eigen laboratoria hadden opgesteld. Mia was daar een graag geziene gast. Zij was ook degene die de specimina van de Siboga-expeditie van Weber conserveerde.

Wegens achterblijvende emancipatie in Nederland vertrok Mia met haar vakgenoot en vriendin Anna de Bruijn voor haar promotieonderzoek naar Zürich. Ze raakte daar bevriend met haar collega Emily Arnesen, die actief was voor vrouwenkiesrecht. Later tijdens een studie in Münster leerde Mia ook Doris Livingstone MacKinnon goed kennen. MacKinnon begon in Londen een protozoölogisch centrum en kon Mia dus weer aan uitstekende Londense contacten helpen. Met Marie Anne van Herwerden werkte ze in de zomers op het Zoologisch Statin in Den Helder.

Wellicht waren het deze vooruitstrevende vrouwen die maakten dat Mia terug in Nederland bij Aletta Jacob aan de deurbel trok. Jacobs zette haar in de vaart van de vrouwenbeweging. Mia ontwikkelde vervolgens een hechte vriendschap met Rosa Manus met wie zij samenwerkte op de derde internationale congres van de Wereldbond voor Vrouwenkiesrecht in 1908. Op dat congres werden Mia en Rosa gelanceerd in de wereld van de vrouwenbeweging. Ze ontmoetten er internationale beroemdheden als Carrie Chapman Catt, en de nationale zwaargewichten als Wilhelmina Drucker en Johanna Naber.

Rosa Manus, Carrie Chapman Catt en Mia Boissevain tijdens een bezoek aan de tentoonstelling ‘de Vrouw 1813-1913’.

Rosa en Mia groeiden samen binnen de beweging, zozeer zelfs dat Mia in haar autobiografie bekende haar wetenschappelijke publicaties in 1909 al van minder belang te hebben gevonden dan haar activiteiten voor de vrouwenkwestie. Haar aanstekelijke enthousiasme en haar toegang tot het familienetwerk van het Amsterdamse patriciaat opende vele deuren. Mia zette samen met Rosa Manus allereerst een propaganda afdeling op voor de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VvVK). Niet gek als je bedenkt dat Mia op de Gouden Meisjesschool, een middelbare school voor meisjes, al een schoolkrant had gerund. Via dit werk kwamen Mia in het hart van de vrouwenbeweging terecht. Mia bleef tot 1912 voorzitter van deze commissie.

Mia’s grootste moment was de organisatie van de Tentoonstelling De Vrouw 1813-1913, die ze samen met Rosa Manus opzette. De tentoonstelling was geïnspireerd op de de Tentoonstelling voor Vrouwenarbeid die Mia met haar moeder in 1898 had bezocht. Mia wilde via iets soortgelijks de emancipatie van de vrouw in het jubileumjaar 1913 (100 jaar onafhankelijk van de Franse overheersing) op de kaart zetten. De tentoonstelling was van een gigantische omvang en een doorslaand succes.

Na de tentoonstelling nam Rosa Manus Mia mee naar London om daar de radicale vrouwenbeweging met eigen ogen te kunnen zien. Volgens Mia was het Rosa die haar  introduceerde bij een reeks interessante mensen. Mia kwam zodoende terecht bij de massabijeenkomst in Hydepark die bruut werd verstoord door een bende mannen, ingehuurd door de anti-vrouwenkiesrecht beweging. Ook zag ze hoe Emmeline Pankhurst werd gearresteerd bij Buckingham Palace. Het netwerk van haar vriendin Rosa was nu ook echt háár netwerk geworden.

Emmeline Pankhurst wordt gearresteerd.

Daarna kwam de Eerste Wereldoorlog en werden Mia en Rosa beiden actief in de vredesbeweging. Mia organiseerde samen met wat hooggeplaatste plaatsgenoten de noodopvang voor Belgische vluchtelingen in Naarden. Samen met Rosa Manus en Aletta Jacobs organiseerden ze ook het Internationaal Congres van Vrouwen. Na de oorlog groeide Rosa Manus door in de vrouwenbeweging en werd een onmisbare organisatorische kracht. Mia steunde de projecten wel, maar nam geen voortrekkersrol meer op zich. Nadat het kiesrecht voor vrouwen in 1919 was overwonnen, nam Mia twee babys in huis waar ze veel plezier aan beleefde. Ze bleef actief als biologe maar heeft geen wetenschappelijk onderzoek meer gedaan.

International Woman Suffrage Alliance in Stockholm,1911. Mia Boissevain is de derde staande van links. Wilhelmina Drucker zit links, Aletta Jacobs zit in het midden.

Rosa kwam af en toe op bezoek om de aangenomen kinderen van Mia en haar prachtige tuin vol stekjes uit verre oorden te bewonderen. Rosa Manus bleef actief, zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog toen zij toch als Jood al in de gevarenzone zat. Zij werd op 16 augustus 1941 gearresteerd en als politiek gevangene naar Scheveningen gebracht. Rosa werd naar het vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück, gebracht. Alles wijst erop dat Rosa Manus in maart 1942 in Bernburg werd vergast.

Mia Boissevain was toen allang uit Nederland vertrokken vanwege de astma van één van haar dochters. Eerst woonden ze in Genève waar ook een broer van haar woonde. Daarna trok ze naar Londen waar ze een soort Bed&Breakfast runde voor politici.  Op tachtigjarige leeftijd overleed Mia in Londen.

 

Esmeralda Tijhoff is docent geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, expertise: Moderne Geschiedenis, Cultuurgeschiedenis, Vrouwengeschiedenis, Biografieën. Op haar website schrijft zij onder meer over geschiedenis en de familie Boissevain.

Robothanden aan het bed

Mensen worden steeds ouder. Daardoor neemt de zorgvraag toe. Zijn er in de toekomst nog wel voldoende handen beschikbaar om zieke en hulpbehoevende ouderen te verzorgen? Zorgrobots kunnen een helpende hand bieden. Vertrouw je de zorg van jouw hulpbehoevende moeder toe aan een zorgrobot? Nee, zegt een meerderheid van 57 procent van de ondervraagden in een enquête van iBestuur, 42 procent heeft wel vertrouwen in een zorgrobot en 1 procent heeft geen mening.

Het dilemma van een keuze tussen een zorgverlener en een zorgrobot is vooralsnog niet actueel. Robots kunnen patiënten en zorgverleners een handje helpen. Robots kunnen prima helpen bij uitvoeren van uitvoerende taken, zoals stofzuigen en grasmaaien. Artsen kunnen robots inzetten bij onderzoek, diagnose en bij het verrichten van chirurgische handelingen. Sociale robots, luisterend naar namen zoals Alice, Zora en Tessa, kunnen zorgen voor een beetje aanspraak voor ouderen. Een ziekenhuis kan een pratende robot inzetten om patiënten bij hun opname te bevragen.

Robots worden dan misschien geschapen naar het evenbeeld van een mens, zij benaderen bij lange na nog niet de menselijke intelligentie.  Een sociale robot kan nu nog nauwelijks meer dan het uitspreken van voorgeprogrammeerde teksten. Een volgende stap bestaat eruit dat de robot zelf gaat leren door eigen resultaten terug te koppelen, te analyseren en vervolgens slimmer te worden. De zorgrobot wordt een grote toekomst voorspeld, maar een autonoom functionerende zorgrobot is Science Fiction. Van vervanging van de mens in de zorg is geen sprake. Mensen met hulpbehoevende ouders kunnen opgelucht ademhalen. Zij hoeven hun moeders nooit aan een robot toe te vertrouwen.

De discussie over robotisering wordt nog overwegend gedomineerd door de gedachte dat robots onze banen gaan innemen. Dat is onterecht, want het is  niet óf óf, maar én én. Het gaat om betere zorg door het optimaal benutten van de kracht in de combinatie van menselijke creativiteit en digitale technologie. Lotte de Bruijn, directeur Nederland ICT, roept in haar speech tijdens de Avond van de Digitale Economie op de mogelijkheden van die combinatie te benutten:

“Computers overtreffen mensen op talloze gebieden. Ze kunnen veel sneller analyses maken, informatie opdiepen, patronen herkennen. Maar ze zijn niet in staat tot een originele gedachte. Dat is helemaal oké, want dat is net waar wij mensen goed in zijn. Uit onderzoek blijkt dat bij detectie van borstkanker kunstmatige intelligentie het in 8 procent van de gevallen mis heeft. Dus in 8 procent van de diagnoses heeft kunstmatige intelligentie het verkeerd. De beste artsen hebben het slechts in 3,5 procent van de gevallen mis. Maar een arts die gebruik maakt van kunstmatige intelligentie heeft slechts een foutmarge van 0,5 procent. De combinatie is dus zoveel sterker dan de som der delen.”

Dit is (voorlopig) mijn laatste publicatie over ethische dilemma’s en technologie. Eerdere publicatie over dit onderwerp:
eHaelth Continue gezondheidsmonitor
Overheidsregistraties Een systeem leeft niet
Gezichtsherkenning Orwells 1984 nabij
Ongewenste reclame Nationale Postspam Loterij
Persoonlijke informatie Privacy inleveren voor korting
Digitaal bespieden Digitale pottenkijkers
Smart Cities Nudge de overheid
Veiligheidsdiensten Behoorlijk goede privacy
Werving en selectie Afgewezen door een robot
eCourt Transparante robotadviseur
Chatbot In gesprek met een robot
Zelfrijdende auto Robot neemt het stuur over
Killer robots Robots nemen de wereld niet over
Ethische dillema’s technologie Computer Says No
Enquête ethische dilemma’s Geen overheidsbesluit gebaseerd op foute registratie

De volledige uitkomsten van de iBestuur enquête zijn hier terug te vinden.

De netwerken van de familie Boissevain

Charles Boissevain te Leidschendam schreef onderstaand artikel over de geweldige netwerken die zijn voorgeslacht opbouwde doordat Boissevains geregeld trouwden met telgen van andere prominente Amsterdamse families, zoals Van Hall, Van Lennep en Van Eeghen.

Inleiding

In het Museum Van Loon hangt een aantal schilderijen. Het gaat om portretten van bekende Amsterdammers uit de gegoede burgerij, zo rond 1900. Noem hen desgewenst elite of patriciaat. Was er sprake van een netwerk? Het waren mensen uit families die op allerlei manieren met elkaar waren verweven. De families zagen en kenden elkaar van doopplechtigheden, verlovingen, bruiloften en partijen, verjaardagen, begrafenissen en kerkgang. De heren kenden elkaar ook nog van zakelijke contacten – firmanten, de beurs, banken, verzekeringen, scheepvaart en handel, rechtspraak, als stadsbestuurders, via de universiteit, via kranten, tijdschriften, de kunstwereld, de herensociëteit, het studentencorps. Vele personen kenden elkaar ook nog via logeerpartijen, scholen, dans- en andere lessen en andere gedeelde activiteiten, zoals opera-, theater- en concertbezoek. In het onderstaande wordt gekeken in hoeverre de leden van één familie, Boissevain, door huwelijken vermaagschapt waren aan andere families. Allen door domicilie of beroep aan Amsterdam gebonden en afkomstig uit dezelfde kringen. Vermenigvuldig dit overzicht met de namen van alle andere soortgelijke families (en deel door twee) en er zal blijken dat er inderdaad sprake is van één gigantisch netwerk, dat sterk doet denken aan het regentendom in de zeventiende eeuw. En tel daar nog bij op alles wat er op dit gebied in het land allemaal gebeurde buiten Amsterdammers onder elkaar.

Positieve resultaten

En voor wie daar bezwaar tegen zou hebben: zonder deze netwerken en hun bijdragen in geld en inspanning zou het Naardermeer zijn gedempt, er zou geen Vereniging van Natuurmonumenten hebben bestaan en de meeste Hollandse molens zouden zijn afgebroken. Er was nog lang geen Gemeente Universiteit gekomen (1877), en geen Vondelpark, geen Rijksmuseum of Concertgebouw (1888). En duizenden mensen zouden de hulp van allerlei liefdadigheid hebben ontbeerd. Zulke netwerken bestaan nog steeds, maar ze hebben vaak heel andere vormen aangenomen, en zijn zelden in die mate gericht op het heil en het nut van het algemeen. Het voert te ver om daar hier op in te gaan.

De Grachtengordel

De (blanke, protestantse) asielzoekersfamilie Boissevain raakte (wel pas een eeuw na aankomst rond 1700!) in de 19de eeuw verwant aan vele bekende Amsterdamse families. De Boissevains zelf gingen in de negentiende eeuw behoren tot de bekende Amsterdamse families, het Nederlands Patriciaat. Het is altijd leuk om tijdens de familiereünie vanuit een rondvaartboot te zien in welke huizen in de grachtengordel onze voorouders en verwanten hebben gewoond. In het Amsterdamse telefoonboek rond 1893 was Boissevain de derde meest voorkomende naam, na Meijer en De Vries. Maar die waren niet allemaal familie van elkaar, zoals onze voorouders. De leden van al die Amsterdamse families kwamen elkaar overal en voortdurend tegen.

Huwelijken en netwerken

Van een bruiloft komt een bruiloft zegt men wel – en zeker in het Amsterdam van meer dan een eeuw geleden. Er zijn talrijke verbintenissen voortgekomen uit de contacten tussen al die telgen van de Amsterdamse patriciaatsfamilies. Ik noem een aantal Boissevains, met alleen hun voornaam(vet), hun geboortejaar (vnl. in de 19de eeuw) en verwijzing naar de blz. (p. xy) van het Nederlands Patriciaat (NP) 1988. Velen zullen de achternamen van een aantal huwelijkspartners herkennen. Ik volg de bladzijden van het NP boekje en beperk me tot min of meer (door geboorte, familie of verblijf) Amsterdamse (vetgedrukte) achternamen. (s. o. & e.)

Jeanne M. (1798, p. 46) X Hendrik D. Gildemeester (1797)

Caroline Ch. (1799, p. 46) X Willem de Clercq (1795)

Marguerite E. (1801, p. 46) X Jacques E. Pauly (1793) en X Johannes Bosscha) (1797).

Charlotte J.S. (1811, p. 47) X Stephanus de Clercq (1805).

Gideon J. (1796, p. 48) X A. E. Klijn, X J. van Walree (1804) en X Maria van Heukelom (1801).

Annette J.H. (1835, p. 48) X Hendrik L. Kruseman (1831).

Hester (1842, p. 49) X Nicolaas J. den Tex ((1836)(p. 450 – 468).

Jan (1836, p. 52) X Nella (P.G.J.) Brugmans (1838).

Elisabeth A. (1864, p. 53) X Johannes H. Gunning (1859).

Anna Maria (1872, p. 54) X Gi(deon M.) den Tex (1870, p. 462).

Jan (1895, p. 55) X Mies (A.M.) van Lennep (1896).

Walrave (1876, p. 59) X Maria C.J. Blijdenstein (1876) en X Romé (R.A.) Kalff (1887).

Maria (1869, p. 67) X Cornelis van Eeghen (1861).

Hilda (H.G.) (1877, p. 68) X Han de Booij (1867).

Teau (C.J.) (1885, p. 69) X Lieven Ferdinand de Beaufort (1879).

Charles E.H. (1868, p. 69) X Marie B. Pijnappel (1870).

Menso (1892, p. 72) X Lies (J.E.) Uijt den Bogaard (1898).

Bob (R.L.) (1895, p. 74) X Sonia (H.S.) van Tienhoven (1900).

Alfred G. (1870, p. 77) X M.A. Hooglandt (1875).

Olga E. (1902, p. 77) X Herman J. van Lennep (1899).

Theo(dora) J. (1901, p. 79) X Willem F. Sillem (1895).

Gideon M. (1837, p. 88) X Louise C. toe Laer (1837).

Caroline A.A.S. (1868, p. 89) X Gideon S. de Clercq (1862).

Rutger J.G. (1870, p. 90) X Sybille F.F.M. Wilson (1875).

Edouard C. (1841, p. 91) X M.C. Calkoen (1838).

Athanase A.H. (1843, p. 93) X Ottoline H. toe Laer (1844).

Gerardine (1868, p. 93) X Gerrit van der Aa (1864).

Eleonore D. (1885, p. 98) X Gerrit van der Aa (!864).

Georg D.M. (1868, p. 98) X Jeanne D.E.M. van der Aa (1869).

Louise A. (1881, p. 101) X Matthijs Rasen (1882).

Alice H. (1887, p. 101) X Rommert Andriesse (1866).

Charles Faber (1806, p. 102) X Hester Kooy (1819).

Johanna M. (1849, p. 102) X Adriaan A.M. Boon Hartsinck (1849).

Henriëtte M. (1844, p. 106) X Gulian D. Crommelin (1846).

Constance (1851, p. 106) X Johannes W. Lelij (1852).

Georgina M. (1853, p. 106) X Johannes W. Lelij (1852).

Florence H. (1874, p. 107) X Johan C. van Notten (1872).

Cecilia L. (1875, p. 108) X Marinus Crommelin (1882).

Ursul Philip (1855, p. 130) X Wilhelmina C. Momma (1859).

Auguste Ch.H. (1864, p. 144) X Maria A. Advocaat (1871).

Veel groter netwerk

Al die families, en vele andere, hadden allemaal weer hun eigen netwerken. (Zie bijv. de biografie over Willem de Clercq, evenals zijn broer getrouwd met een Boissevaindochter). Bovendien was Nederland veel groter dan alleen Amsterdam. Anders dan nu hielden alle familiale, zakelijke en sociale contacten hen bij elkaar. Laten we wel bedenken wat een geweldige invloed ten goede dit “ons kent ons” ook heeft gehad. Zo was er in 1888 en later veel geld en betrokkenheid nodig voor de bouw van het Concertgebouw, de uitbreiding van het orkest, het aantrekken van dirigenten, solisten en componisten en het besturen van dit alles. De verwantschap maakte het mogelijk dat de nodige middelen er kwamen, telkens weer.

Alleen al deze paar gegevens over één familie in één plaats in één eeuw maken duidelijk hoezeer Amsterdam en Nederland vooral vroeger maar soms nu nog aan elkaar heeft gehangen en nog hangt van onzichtbare netwerken. Tegenwoordig spelen allerlei andere netwerken een veel grotere rol. Netwerken van bedrijfsleven, besturen, beroepen, studie, politiek, godsdienst, clubs en verenigingen, internet enz. enz.

Dubbel netwerk

De aandachtige lezer mist in het bovenstaande overzicht twee ‘grote’ netwerk- maar ook liefdes-huwelijken. Met veel pracht en praal gevierd tussen twee nichtjes Boissevain met twee broers Van Hall. Nella Boissevain (P.J.) (1873, p. 54) 1896 X Aat (A.F.) van Hall (1870) en haar volle nicht Hester Boissevain (1873, p. 68) 1895 X (Aats oudere broer) Jan van Hall (1866). Velen van de thans oudste generatie Boissevains herinneren zich nog deze echtparen en hun (halve Boissevain) kinderen.

De grootstedelijke Amsterdamse tak Aat van Hall en Nel B. kregen achtereenvolgens Nelleke (X René de Monchy), Dea, Mia (X Frans van Oyen en X Wiete Hopperus Buma), Floor (X Olga Heldring), Gijs (X Emmy Nijhoff), Wally (X Tilly den Tex), Suzie, Vera, Hes (X Raimond Dufour) en Beppo (X Sientje van der Bergen en X Ank Cannegieter).

De landelijke Hattemse tak van Jan van Hall en Hester B. was met zijn huwelijken veel internationaler. Zij kregen Freddie, John (X Jeanne Boeseken), Maurits (X Elsa Davis, Noors/Amerikaans), Hilda (X George Wendland, Duits/USA), Eugen (X Hilda van der Stok en X Lietje Cramer), André (X Lietje Barger), Charles (X Beba Kruger, Argentijns) en Eylard (X Ethelwyn Hawkings, Engels/Zwitsers).

 

Charles Boissevain (NP p. 75) Leidschendam, maart 2011

Digitale pottenkijkers

Als je op het perron op een trein wacht en een reclamebericht bekijkt, dan wordt jouw belangstelling misschien geregistreerd door een verborgen camera in de reclamezuil. Op die manier kunnen adverteerders de populariteit van hun advertentie meten. Mogen verborgen camera’s in reclamezuilen registreren hoe lang je naar de advertentie kijkt? Ja, zegt 25 procent van de ondervraagden in een enquête van iBestuur. Een grote meerderheid van 74 procent stelt dat niet op prijs en 1 procent heeft geen mening.

Met behulp van Deep Learning technieken kan de computer emoties afleiden. Het herkennen van personen op basis van camerabeelden door vergelijking met een foto’s uit bijvoorbeeld sociale media is eveneens technisch mogelijk. De verborgen camera’s mogen geen persoonsgegevens verzamelen die zijn te herleiden tot personen. Het is dus de vraag of de NS met haar slimme reclamezuilen de privacywet overtreedt. Als de camera’s alleen patronen en bewegingen registreren, dan is er weinig aan de hand. Als de gefilmde personen duidelijk in beeld zijn, dan is het in strijd met de wet. In dat geval moeten de reizigers er van op de hoogte zijn dat ze worden gefilmd en daarvoor vooraf toestemming verlenen.

Wat wij in de openbare ruimte nog ontoelaatbaar vinden is in de digitale wereld allang realiteit. Achter ons beeldscherm voelen wij ons onbespied, maar ondertussen wordt elke stap op het internet in de gaten gehouden. Vrijwel alle websites bevatten trackers die bijhouden wat je daar doet en wie je bent. Je routine, je voorkeuren, alle kleine stukjes worden bij elkaar gebracht om een persoonlijk profiel op te bouwen. Dat profiel kan worden gebruikt om persoonlijk advies te geven over aankoop van producten, gepersonaliseerde advertenties en aanbiedingen te presenteren en relevante informatie te tonen. De profielen worden ook verhandeld door datahandelaren.

Op basis van profielen voeren zoekmachines en sociale media gepersonaliseerde zoekopdrachten uit. Je krijgt alleen artikelen, nieuwberichten, muziek, video’s en boeken te zien die aansluiten bij jouw voorkeur. Dat lijkt een voordeel, maar in de praktijk word je een filterbubbel ingetrokken. Op basis van jouw klikgedrag, locatie en zoekgeschiedenis krijg je alleen die informatie te zien die past bij jouw voorkeuren. Ondoorzichtige algoritmes zuigen je in een web van eentonigheid dat steeds minder afwijkende, vernieuwende en verbredende ideeën, meningen en ervaringen bevat. De belangrijkste voorbeelden van de filterbubbel zijn resultaten van Googles Personalized Search en van Facebooks personalized news stream.

Wat kun je doen om de negatieve effecten van pottenkijken, datahandel en manipulatie in de digitale wereld te beperken? Natuurlijk kun je de veiligheidsinstellingen aanpassen en de toegang tot bijvoorbeeld locatie, contacten en camera beperken. Je kunt ook een stap verder gaan: verwijder je Facebook account, gebruik Firefox als standaard browser, zoek met DuckDuckGo en installeer plug-in Pricacy Badger. Deze plug-in herkent en blokkeert tracking cookies voor relevante advertenties. Uiteraard moet je ook de webcam afplakken om digitale pottenkijkers tegen te gaan. Mark Zuckerberg doet dat met een plakbandje. Inmiddels zijn ook fraaie schuifjes (voor 10 euro Nederlands product Spy-Fy) in de markt om de camera af te dekken.

De volledige uitkomsten van de enquête zijn hier terug te vinden.